به گزارش رخداد روز این روزها آمار نگرانکننده مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب حاکی از کاهش شدید ذخایر سدها و رسیدن سرانه آب تجدیدپذیر به مرز هشدار (۱۱۲۰ مترمکعب) است و از سوی دیگر، سازمان هواشناسی با صدور هشدار زرد برای ۲۰ استان، وقوع رگبارهای بهاره، رعدوبرق و وزش باد شدید را در مناطق شمالی و غربی کشور پیشبینی کرده است.
بررسی وضعیت منابع آب و الگوی بارشهای بهاره
۱. بحران خاموش: کاهش سرانه آب و تخلیه مخازن سدها
با وجود افزایش حدود ۵۸ درصدی بارشها نسبت به سال آبی گذشته، میانگین بارندگی کشور همچنان پایینتر از حد نرمال بلندمدت (۲۴۰ میلیمتر) قرار دارد. بر اساس تازهترین گزارش «سیمای منابع آب سطحی کشور» منتشر شده توسط اتاق بازرگانی ایران، شاخصهای حیاتی وضعیت آبوهوایی کشور را به شرح زیر ترسیم میکنند:
- سرانه آب بحرانی: سرانه آب تجدیدپذیر در ایران به حدود ۱۱۲۰ مترمکعب در سال رسیده است. این رقم فاصله بسیار زیادی با میانگین جهانی (۵۴۰۰ مترمکعب) دارد و ایران را در زمره کشورهای دارای محدودیت منابع آب قرار میدهد.
- کسری مخازن: مجموع منابع آب تجدیدپذیر کشور ۹۷ میلیارد مترمکعب و کسری مخازن آبهای زیرزمینی ۱۴۹ میلیارد مترمکعب برآورد شده است.
- وضعیت نامتعادل جغرافیایی: بارشها در کشور توزیع یکنواختی ندارند. نوار شمالی و حاشیه خزر (با میانگین ۲۶۴.۳ میلیمتر) و زاگرس غربی (۳۱۶.۵ میلیمتر) بیشترین بارش را دارند، در حالی که مناطق کویری مرکزی (۱۱۹.۱ میلیمتر) و شرق کشور (۹۴.۶ میلیمتر) با کمبود شدید مواجهاند. تنها چهار استان اختلاف بارش کمتر از ۱۰ درصد با میانگین بلندمدت دارند، اما ۱۴ استان با مقادیر منفی قابل توجهی دستوپنج نرم میکنند.
۲. افت شدید ذخایر سدهای تهران و البرز
یکی از نگرانیبرانگیزترین بخشهای گزارش، وضعیت سدهای تأمینکننده آب پایتخت و استان البرز است. اگرچه پرشدگی کلی سدهای مهم کشور در سال جاری ۵۹ درصد (نسبت به ۵۱ درصد سال قبل) بوده، اما این رشد کلی، واقعیت محلی برخی سدها را پوشش نمیدهد:
- سد طالقان: افت چشمگیر از ۵۶ درصد در سال گذشته به ۲۶ درصد در سال جاری.
- سد لتیان: رشد اندک از ۲۲ درصد به ۲۳ درصد.
- سد لار: کاهش شدید از ۵ درصد به ۲ درصد.
- مجموع سدهای پنجگانه تهران و البرز: حدود ۵۸ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته پر شدهاند.
این اعداد نشاندهنده فشار جدی بر منابع تأمین آب شرب و کشاورزی در منطقه کلانشهری تهران و البرز است.
۳. پیشبینی هوای آینده: ورود سامانه بارشی به شمال و غرب
در مقابل خشکسالی بلندمدت، الگوی بارشهای فصلی اخیر تغییراتی داشته است. صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، آخرین وضعیت جوی را اینگونه تشریح کرده است:
-
وضعیت امروز (یکشنبه ۱۳ اردیبهشت):
- تهران: آسمان صاف تا نیمهابری، دمای بین ۱۶ تا ۲۹ درجه سانتیگراد.
- مناطق تحت تأثیر سامانه بارشی: آذربایجان غربی و شرقی، زنجان، اردبیل، گیلان و قزوین. پدیدههای همراه شامل رگبار باران، رعدوبرق، وزش باد شدید و احتمال خیزش گردوخاک است.
-
پیشبینی روزهای آینده:
- دوشنبه ۱۴ اردیبهشت: ادامه بارش در شمالغرب، غرب و ارتفاعات البرز مرکزی.
- سهشنبه ۱۵ اردیبهشت: بارش در غرب، سواحل دریای خزر و دامنههای جنوبی البرز. کاهش نسبی دما پس از روز سهشنبه پیشبینی میشود.
- چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت: تمرکز بارشها در شمال آذربایجانها، تهران، البرز، ارتفاعات مازندران و غرب سمنان.
-
هشدار زرد هواشناسی:
سازمان هواشناسی برای ۲۰ استان کشور تا پایان هفته هشدار زرد صادر کرده است. خطرات اصلی شامل تگرگ در نواحی مستعد، وزش باد شدید و کاهش دید در اثر گردوخاک است.
۴. امید در حاشیه قزلاوزن: پرآبی رودخانه حیاتی شمال غرب
در کنار اخبار نگرانکننده سدها، خبری مثبت از حوضه آبریز قزلاوزن میآید. این رودخانه که طولانیترین رودخانه شمال غرب کشور است و از کوههای چهلچشمه کردستان سرچشمه میگیرد، پس از عبور از استانهای کردستان، زنجان، آذربایجان شرقی و اردبیل، به سد منجیل میریزد.
بارشهای پیدرپی بهار امسال باعث شده قزلاوزن به یکی از اصلیترین تأمینکنندگان آب سفیدرود تبدیل شود. پرآبی این رودخانه، زمینهای کشاورزی و شالیزارهای حاشیه آن در ۵ استان را سیراب کرده و امید تازهای در دل کشاورزان، شالیکاران و پرورشدهندگان ماهی ایجاد کرده است.
تحلیل دادهها نشان میدهد که ایران با یک پارادوکس آبی روبروست: از یک طرف با کمبود شدید آبهای زیرزمینی و افت ذخایر استراتژیک سدهای تهران مواجه است و از طرف دیگر، بارشهای فصلی به صورت متمرکز و گاهی شدید در مناطق خاصی مانند شمال غرب رخ میدهد که لزوم مدیریت بهتر برای ذخیره این آبها را دوچندان میکند. کارشناسان تأکید دارند که بدون برنامهریزی دقیق برای مدیریت مصرف (بهویژه در بخش کشاورزی) و بهرهوری بالاتر، فشار بر منابع آب تجدیدپذیر که اکنون در مرز خطرناک ۱۱۲۰ مترمکعب سرانه قرار دارد، تشدید خواهد شد.
- نویسنده : رخداد روز
- منبع خبر : رخداد روز
