ضرورت اتحادیه ناشران دیجیتال؛ پاسخ به تغییر الگوی مصرف کتاب

محمد پور ، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه ناشران کتاب دیجیتال

ضرورت شکل‌گیری اتحادیه ناشران کتاب دیجیتال در ایران

تحولات سال‌های اخیر در حوزه نشر نشان می‌دهد که الگوی مصرف کتاب در ایران به‌طور جدی تغییر کرده است. بخش قابل توجهی از مخاطبان، دیگر کتاب را نه در قالب چاپی، بلکه در قالب دیجیتال و صوتی مصرف می‌کنند. آمارها حاکی از آن است که امروز حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد مصرف کتاب در ایران به شکل دیجیتال و صوتی انجام می‌شود؛ این تغییر رفتار، ناشران و فعالان این حوزه را ناگزیر کرده تا برای ساماندهی بازار و پیگیری چالش‌های تخصصی، به فکر ایجاد یک تشکل مستقل باشند.

ضرورت تشکیل اتحادیه

بیش از یک دهه است که شرکت‌ها و پلتفرم‌های فعال در حوزه کتاب دیجیتال و صوتی، به‌صورت حرفه‌ای فعالیت می‌کنند. طبیعی بود که این بازیگران، برای هم‌افزایی، تعامل با نهادهای سیاست‌گذار و تنظیم‌گر، و پیگیری مسائل تخصصی، به این جمع‌بندی برسند که وجود یک اتحادیه مستقل و تخصصی اجتناب‌ناپذیر است.

اهداف و مأموریت‌ها

اتحادیه ناشران کتاب دیجیتال چند مأموریت اصلی دارد:

• ایجاد همکاری میان فعالان نشر دیجیتال و صوتی، و تعامل سازنده با نشر سنتی.
• برقراری ارتباط مؤثر با نهادهای سیاست‌گذار مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی.
• ساماندهی ارتباطات بین‌المللی، به‌ویژه با کشورهای فارسی‌زبان و برخی کشورهای همسایه عرب‌زبان.
• ایفای نقش مشورتی در تدوین مقررات و سیاست‌های مرتبط با نشر دیجیتال.

وضعیت بازار کتاب دیجیتال

امروز بیش از ۵۰ شرکت فعال در حوزه کتاب دیجیتال و صوتی در کشور فعالیت می‌کنند. تاکنون بیش از ۱۵۰ هزار عنوان کتاب الکترونیکی و ۱۵ هزار عنوان کتاب صوتی تولید شده است. این حجم از تولید و مصرف، نشان‌دهنده بازاری بزرگ و رو به رشد است که نیازمند چارچوب‌های مشخص و همکاری‌های سازمان‌یافته برای توسعه پایدار است.

چالش‌های نشر دیجیتال

چالش‌های این حوزه فراتر از نشر سنتی است و لایه‌های متعددی را دربرمی‌گیرد:

• مسائل فنی و زیرساختی
• امنیت و مالکیت فکری
• بازاریابی و تبلیغات
• فرهنگ‌سازی و آموزش

به همین دلیل، دستگاه‌های مختلف از وزارت ارتباطات گرفته تا آموزش‌وپرورش و وزارت علوم، در کنار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، درگیر این زیست‌بوم هستند.

تعامل با سایر تشکل‌ها

این اتحادیه خود را رقیب هیچ‌یک از تشکل‌های صنفی و فرهنگی حوزه کتاب نمی‌داند. برعکس، بر همکاری با اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، انجمن ناشران دانشگاهی و انجمن ناشران کودک تأکید دارد. حتی حوزه‌های به‌ظاهر غیرمرتبط، مانند پادکست، می‌توانند در زیست‌بوم کتاب نقش مکمل و ارزش‌آفرین داشته باشند.

تشکیل اتحادیه ناشران کتاب دیجیتال را می‌توان به کاشت یک نهال در باغ کتاب ایران تشبیه کرد؛ نهالی که در کنار سایر درختان این باغ رشد خواهد کرد و در آینده به درختی تناور تبدیل می‌شود. افزایش تنوع و تعداد این درختان، موجب پُربارتر شدن باغ کتاب ایران و بزرگ‌تر شدن بازار کتاب خواهد شد. همکاری تشکل‌ها با یکدیگر نه‌تنها موجب تضعیف هیچ‌کدام نمی‌شود، بلکه راه درست برای شناسایی بهتر چالش‌ها و ارائه راهکارهای مؤثر است